إِنَّا أَنْزَلْناهُ فی‏ لَیْلَةِ الْقَدْرِ***وَ ما أَدْراکَ ما لَیْلَةُ الْقَدْرِ***لَیْلَةُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ***تَنَزَّلُ الْمَلائِکَةُ وَ الرُّوحُ فیها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ کُلِّ أَمْرٍ***سَلامٌ هِیَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ

نقش دوستان در سعادت و شقاوت انسان

مقدمه

روز قیامت صحنه‌های تكان دهنده و در عین حال آموزنده‌ای دارد كه می‌توان از آنها برای تنظیم زندگی معنوی و تكامل روحی در سایه آیات الهی استفاده كرد؛ روزی كه به تعبیر قرآن كریم: «یبَصَّرُونَهُمْ یوَدُّ الْمُجْرِمُ لَوْ یفْتَدی مِنْ عَذابِ یوْمِئِذٍ بِبَنیهِ * وَ صاحِبَتِهِ وَ أَخیهِ * وَ فَصیلَتِهِ الَّتی تُؤْویهِ * وَ مَنْ فِی الْأَرْضِ جَمیعاً ثُمَّ ینْجیهِ»؛ (1)

«آنها را بیدار می‌سازند، [روزی است كه] انسانِ خطا كار دوست دارد فرزندانش، همسرش، برادرش و قبیله‌اش را كه از او حمایت می‌كرد و تمامی انسانهای روی زمین را فدا كند تا مایه نجاتش گردند.»

و نیز روز حسرت و پشیمانی است. (2)

عوامل این حسرت و پشیمانی بسیار است و بررسی همه آنها مجالی وسیع می‌طلبد. در اینجا تنها به ذكر دو عامل می‌پردازیم كه بسیار مهم است و در شدت اهمیت آن همین بس كه آیاتی چند از سوره‌های قرآن كریم به آن اختصاص یافته: یكی از این دو عامل دوست شدن با دوستان ناباب و گمراه كننده است كه انسان را از راه حق منحرف می‌سازند و دیگری نداشتن دوستان خوب است كه در سایه آنها، انسان خطا كار می‌تواند از آتش قهر و عذاب الهی نجات یابد.

ضرورت دوست یابی

انسان ذاتاً موجودی اجتماعی است و نمی‌تواند به تنهایی و به دور از اجتماعات انسانی زندگی كند. افراد بسیار كمی هستند كه از این قاعده مستثنی بوده، به دور از محیطهای اجتماعی زندگی می‌كنند؛ البته آنان نیز از تأثیر این محیطها بی بهره نیستند. افراد انسانی ناگزیر از تعامل و داد و ستد روحی و فرهنگی با یكدیگرند كه در ضمن آن زمینه‌های آشنایی، دوستی و همنشینی آنان فراهم می‌آید و نیازهای فطری و عاطفی آنان تأمین می‌شود. بنابراین، در زندگی بشری، چاره‌ای از دوستی و همنشینی افراد انسانی با یكدیگر نیست. تك تك انسانها با طبایع و عواطف گوناگونی كه دارند، نقاط مشترك یكدیگر را می‌یابند و با هم دوست و همنشین می‌گردند. از رهگذر این دوستیها، نتایج متعددی به بار می‌نشیند و عواقب بد یا خوب و فواید گوناگونی نصیب انسان می‌گردد.

در این میان، آیات قرآن كریم و بیانات حضرات معصومین علیهم السلام نقش بسیار مهمی در جهت دادن به این دوستیها و پرهیز از عواقب ناگوار دنیوی و اخروی آنها بر عهده دارند. عواقب وخیمی كه از دوستان بد در دنیا گریبانگیر انسان می‌شود و همچنین فوایدی كه از دوستان خوب نصیب انسان می‌گردد، در زندگی روزمره، كم و بیش مشهود است؛ اما آثار اخروی این عواقب و فواید را فقط می‌توان در لا به لای آیات قرآن كریم و بیانات حضرات معصومین علیهم السلام جستجو كرد. در اینجا به ذكر چهار نمونه از آیات می‌پردازیم كه نشانگر چهار نكته مهم در آخرت است:

حسرت به خاطر برگزیدن دوست بد

«وَ یوْمَ یعَضُّ الظَّالِمُ عَلی یدَیهِ یقُولُ یا لَیتَنِی اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبیلاً * یا وَیلَتی لَیتَنی لَمْ أَتَّخِذْ فُلاناً خَلیلاً لَقَدْ أَضَلَّنی عَنِ الذِّكْرِ بَعْدَ إِذْ جائَنی وَ كانَ الشَّیطانُ لِلْإِنْسانِ خَذُولاً»؛ (3)

«و [به یاد بیاور] روزی را كه [انسان] ظالم، دو دست خویش را [از شدت پشیمانی] با دندان گزیده، می‌گوید:‌ای كاش با رسول خداصلی الله علیه وآله راهی برگزیده بودم!‌ای وای بر من! كاش فلانی را به عنوان دوست خود انتخاب نكرده بودم! او مرا از یاد حق گمراه ساخت، بعد از آنكه [آگاهی] به سراغ من آمده بود و شیطان همیشه باعث سر افكندگی انسان است.»

شأن نزول

الف. این آیات درباره عقبة بن أبی معیط و أبی بن خلف كه از دوستان قدیمی همدیگر بودند، نازل شده است. یكی از عادات عقبه این بود كه هرگاه از مسافرت باز می‌گشت، غذایی فراهم می‌ساخت و بزرگان قومش را دعوت می‌كرد و با پیامبر اكرم صلی الله علیه وآله نیز زیاد مجالست می‌نمود. روزی از مسافرت باز گشت، غذایی فراهم نمود و میهمانی بزرگی ترتیب داد. پیامبر اكرم صلی الله علیه وآله نیز به میهمانی دعوت شد. هنگامی كه موقع خوردن غذا فرا رسید، پیامبر اكرم صلی الله علیه وآله از این فرصت برای هدایت عقبه استفاده كرد. او كه از عادات اعراب در زشتی نخوردن غذا توسط میهمان با خبر بود، به عقبه فرمود: تا شهادت به وحدانیت خداوند متعال و رسالت من ندهی، از غذای تو نمی‌خورم. عقبه گفت: «أَشْهَدُ أَنْ لا اِ لهَ اِلَّا اللَّهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ.» خبر شهادتین عقبه به گوش ابی بن خلف كه در آن مجلس حضور نداشت، رسید.

نزد او آمد و گفت: آیا تو نیز شیفته محمدصلی الله علیه وآله شده ای؟ عقبه گفت: نه، به خدا سوگند! مردی بر سر سفره من حاضر شده بود و حاضر نبود از غذای من بخورد، مگر آنكه شهادتین را بر زبان جاری كنم. من شرم كردم كه او غذا نخورده از منزل من برود. به همین سبب، شهادتین را گفتم. او نیز غذا خورد.

أبی بن خلف گفت: من هرگز از تو راضی نمی‌شوم، مگر اینكه نزد او بر - - وی و [نعوذ بالله] بر صورت او آب دهان بیفكنی. عقبه نیز چنین كرد و مرتد گردید. او علاوه بر این كار زشت خود، زهدان چهار پایی را گرفت و بر كتف آن حضرت افكند.

ضحاك می‌گوید: «هنگامی كه عقبه به صورت پیامبر اكرم صلی الله علیه وآله آب دهان انداخت، آب دهان او [به اعجاز الهی] بر چهره خودش برگشت و گونه هایش را سوزانید؛ به گونه‌ای كه جای سوختگی گونه هایش تا هنگام مرگ بر صورت او بود.»

ب. برخی گفته اند: این آیات در حق هر كافر یا ظالمی كه در كفر و ظلم از دیگری پیروی كرده و متابعت امر الهی را ترك نموده، نازل شده است. (4)

ناگفته پیداست كه شأن نزول، هیچ گونه خصوصیتی ندارد و نمی‌توان آیات مذكور را تنها بر خصوص شأن نزول حمل كرد. معنای آیه عام بوده، شامل تمامی انسانهایی است كه به وسیله دوستان بد از راه حق منحرف شده اند. همه آنان در روز قیامت حسرت می‌خورند و از اینكه از راه حق تبعیت نكرده و به خاطر به دست آوردن رضایت دوستان، رضایت الهی را زیر پا نهاده اند، پشیمان می‌شوند و دست خویش را از شدت پشیمانی با دندان می‌گزند و می‌گویند: «ای كاش با فلان كس دوست نشده بودم!»

عاقبت دوستان مؤمن و دوستان بد

قرآن كریم، احوال دوستان بد و خوب را در روز قیامت چنین توصیف می‌كند: «الْأَخِلاَّءُ یوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلاَّ الْمُتَّقینَ»؛ (5) «دوستان در این روز دشمن همدیگرند، مگر پرهیزگاران.»

این آیه نشان می‌دهد كه دوستان بد، هر قدر هم كه در دنیا دوستی شان عمیق باشد، در روز قیامت دشمنان یكدیگر می‌شوند و دوستان خوب هر قدر هم كه در دوستی شان ضعیف باشند، در روز قیامت هم دوستان همدیگر می‌باشند.

اما علّت دشمنیها در این است كه دوستان بد پس از دیدن صحنه‌های وحشتناك روز قیامت و رؤیت جهنم و بهشت، ازاعمال بد خویش به سختی پشیمان می‌شوند و چون راه بازگشتی هم در كار نیست، بر طبق عادت همیشگی تمام خطاكاران، تقصیر گمراهی خویشتن را بر گردن دوستان خود می‌اندازند و آنان را مقصر قلمداد می‌كنند و بدین گونه، دوستیها به دشمنی تبدیل می‌شود.

سرزنش دوستان بد، توسط دوستان مؤمن

قرآن كریم حكایتی عبرت آموز از اهل بهشت نقل می‌كند، بدین ترتیب: در حالی كه بهشتیان غرق در نعمتهای بهشتی هستند، یكی از آنان به یاد یكی از دوستان بد خویش می‌افتد و احوال او را از دوستان بهشتی خود می‌پرسد و ناگهان او را در قعر جهنم می‌بیند و شروع به سرزنش او می‌كند:

«فَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلی بَعْضٍ یتَساءَلُونَ قالَ قائِلٌ مِنْهُمْ إِنِّی كانَ لی قَرینٌ * یقُولُ أَ إِنَّكَ لَمِنَ الْمُصَدِّقینَ * أَ إِذا مِتْنا وَ كُنَّا تُراباً وَ عِظاماً أَ إِنَّا لَمَدینُونَ * قالَ هَلْ أَنْتُمْ مُطَّلِعُونَ فَاطَّلَعَ فَرَآهُ فی سَواءِ الْجَحیمِ * قالَ تَاللَّهِ إِنْ كِدْتَ لَتُرْدینِ * وَ لَوْ لا نِعْمَةُ رَبِّی لَكُنْتُ مِنَ الْمُحْضَرینَ»؛ (6)

«بعضی [از بهشتیان] رو به بعضی دیگر كرده، می‌پرسند. یكی از آنها می‌گوید: من همنشینی داشتم كه همیشه می‌گفت: آیا به راستی تو از تصدیق كنندگان هستی [و این سخن را باور كرده‌ای] كه وقتی ما مردیم و به خاك و استخوان تبدیل شدیم، [زنده شده و] جزا داده می‌شویم! سپس می‌پرسد: آیا [از او] اطلاعی دارید؟ ناگهان از احوال او آگاه می‌شود و او را در وسط جهنم می‌بیند. می‌گوید: به خدا سوگند! نزدیك بود مرا به هلاكت بكشانی و اگر نعمت پروردگارم نبود، من نیز از احضار شدگان [در دوزخ] بودم.»

حسرت كفار از نداشتن دوست خوب

خداوند متعال سخن بعضی از جهنمیان را چنین نقل می‌فرماید:

«فَما لَنا مِنْ شافِعینَ * وَ لا صَدیقٍ حَمیمٍ»؛ (7) «ما هیچ شفاعت كننده و دوست مهربانی نداریم.»

این آیات را با بیان روایتی كه جابر بن عبد الله انصاری از پیامبر اكرم صلی الله علیه وآله نقل كرده، توضیح می‌دهیم:

آن حضرت فرمود: «إِنَّ الرَّجُلَ یقُولُ فِی الْجَنَّةِ مَا فَعَلَ صَدِیقِی فُلَانٌ وَ صَدِیقُهُ فِی الْجَحِیمِ فَیقُولُ اللَّهُ تَعَالَی أَخْرِجُوا لَهُ صَدِیقَهُ إِلَی الْجَنَّةِ فَیقُولُ مَنْ بَقِی فِی النَّارِ فَما لَنا مِنْ شافِعِینَ وَ لا صَدِیقٍ حَمِیمٍ؛ (8) مردی [از بهشتیان] در بهشت می‌گوید: فلان دوستم چه می‌كند؟ در حالی كه دوستش در جهنم است. خداوند متعال [به فرشتگان] می‌فرماید: دوست او را به نزدش در بهشت ببرید. بقیه جهنمیان می‌گویند: ما هیچ شفاعت كننده و دوست مهربانی نداریم.»

و امام صادق علیه السلام در اهمیت دوست خوب به این آیات استناد جسته، می‌فرماید:

«جایگاه دوست خوب، بسیار بالاست؛ به گونه‌ای كه جهنمیان به او پناه برده، او را قبل از خویشاوند مهربان [خویش] می‌خوانند. خداوند متعال به نقل از آنان چنین می‌فرماید: ما هیچ شفاعت كننده و دوست مهربانی نداریم.» (9)

یكی از ثمرات اخروی دوست خوب، همین است كه در آیات و روایات ذكر شده، به آن اشاره شد؛ بدین معنا كه انسان خطا كار جهنمی به احترام دوست خوبی كه در دنیا داشته است، ممكن است مورد آمرزش قرار گیرد و خلاصی یابد و به دوست بهشتی‌اش بپیوندد.

اهمیت انتخاب دوست خوب

پس از بیان عواقب و خیم انتخاب دوست بد و فواید انتخاب دوست خوب، با توجه به اهمیتی كه این مسئله در روایات حضرات معصومین علیهم السلام دارد، این بحث را در روایات پی می‌گیریم.

در روایتی از پیامبر اكرم صلی الله علیه وآله به نقل از امام صادق علیه السلام چنین می‌خوانیم: «الْمَرْءُ عَلَی دِینِ خَلِیلِهِ فَلْینْظُرْ أَحَدُكُمْ مَنْ یخَالِل؛ (10) «انسان بر دین دوست خویش است. پس هر كدام از شما باید بنگرد كه با چه كسی دوستی می‌كند.»

این روایت و روایاتی از این دست، نشانگر تأثیر دوست در شكل گیری ایمان دینی و اعتقاد مذهبی افراد انسانی است. در بعضی از روایات، دوست به عنوان ملاك بدی و خوبی، دینداری و بی دینی معرفی شده است. به عنوان نمونه، دو روایت را نقل می‌كنیم:

1. امیر المؤمنین علیه السلام فرمود:.».. فَمَنِ اشْتَبَهَ عَلَیكُمْ أَمْرُهُ وَ لَمْ تَعْرِفُوا دِینَهُ فَانْظُرُوا إِلَی خُلَطَائِهِ فَإِنْ كَانُوا أَهْلَ دِینِ اللَّهِ فَهُوَ عَلَی دِینِ اللَّهِ وَ إِنْ كَانُوا عَلَی غَیرِ دِینِ اللَّهِ فَلَا حَظَّ لَهُ مِن دِینِ اللَّهِ؛ (11) ... پس هر گاه امر كسی بر شما مشتبه شد و دین او را نشناختید، به همنشینان او نگاه كنید. اگر آنان اهل دین خدا بودند، او نیز بر دین خداست و اگر بر غیر دین الهی بودند، او نیز بهره‌ای از دین خدا نبرده است.»

2. حضرت سلیمان علیه السلام فرمود: «در باره كسی قضاوت نكنید تا به دوستان او بنگرید؛ زیرا انسان به وسیله دوستان و یارانش شناخته شده، به هم صحبتها و رفقایش منسوب می‌شود.» (12)

و در روایتی از حضرت امام صادق علیه السلام، دوست دشمن به عنوان دشمن قلمداد شده است:

«صَدِیقُ عَدُوِّ عَلِی علیه السلام عَدُوُّ عَلِی علیه السلام؛ (13) دوستِ دشمن حضرت علی علیه السلام، دشمن آن حضرت است.»

و بر طبق روایتی از پیامبر اكرم صلی الله علیه وآله، تنها ماندن بهتر از گزینش دوست بد است:

«اَلْوَحْدَةُ خَیرٌ مِنْ قَرِینِ السَّوْءِ؛ (14) تنهایی بهتر از دوست بد است.»

معیار گزینش دوست

با توجه به اهمیت ویژه‌ای كه احتراز از دوست بد بر اساس دیدگاه حضرات معصومین علیهم السلام دارد، این مفهوم در روایات متعددی بیان شده كه به نقل و بررسی بعضی از آنها می‌پردازیم:

حضرت امام صادق علیه السلام در باره مفهوم دوست خوب و بد چنین می‌فرماید:

«اُنْظُرْ إِلَی كُلِّ مَنْ لَا یفِیدُكَ مَنْفَعَةً فِی دِینِكَ فَلَا تَعْتَدَّنَّ بِهِ وَ لَا تَرْغَبَنَّ فِی صُحْبَتِهِ فَإِنَّ كُلَّ مَا سِوَی اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَی مُضْمَحِلٌّ وَخِیمٌ عَاقِبَتُهُ؛ (15) هر كس كه منفعت دینی به تو نرساند، بشناس! به او توجهی مكن و رغبتی به همراهی با او نداشته باش؛ زیرا آنچه غیر از خداوند تبارك و تعالی است، نابود شدنی و عاقبت آن ناگوار است.»

بر اساس این روایت، ملاك دوستی و گزینش دوست، رسیدن به منافع دینی و اخروی است. هر كس این منفعت را نصیب انسان كند، «دوست خوب» است و می‌توان او را به دوستی برگزید و هر كس چنین منفعتی را به انسان نرساند، «دوست بد» است و از همنشینی با او باید پرهیز كرد.

در بعضی از روایات، پاره‌ای از ویژگیهای دوستان بد به همراه علت احتراز از آنان ذكر شده است. مهم‌ترین این مصادیق عبارت است از: انسانهای شرور، احمق، بخیل، ترسو، دروغگو، كافر، فاجر، فاسق و قاطع رحم. روایاتی از این دست را ذكر می‌كنیم:

1. امام محمد باقرعلیه السلام فرمود: «لَا تُقَارِنْ وَ لَا تُوَاخِ أَرْبَعَةً الْأَحْمَقَ وَ الْبَخِیلَ وَ الْجَبَانَ وَ الْكَذَّابَ أَمَّا الْأَحْمَقُ فَإِنَّهُ یرِیدُ أَنْ ینْفَعَكَ فَیضُرُّكَ وَ أَمَّا الْبَخِیلُ فَإِنَّهُ یأْخُذُ مِنْكَ وَ لَا یعْطِیكَ وَ أَمَّا الْجَبَانُ فَإِنَّهُ یهْرُبُ عَنْكَ وَ عَنْ وَالِدَیهِ وَ أَمَّا الْكَذَّابُ فَإِنَّهُ یصْدُقُ وَ لَا یصَدَّقُ؛ (16) با چهار شخص همنشین نشو و برادری نورز: احمق، بخیل، ترسو، دروغگو. اما احمق؛ چون او می‌خواهد به تو نفع برساند، ولی ضرر می‌زند. اما بخیل؛ چون از تو می‌ستاند، اما به تو نمی‌بخشد. اما ترسو؛ چون از تو و پدر و مادر خویش می‌گریزد. اما دروغگو؛ چون راست می‌گوید، ولی تصدیق نمی‌شود.»

2. امیر المؤمنین علیه السلام فرمود:.».. إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه وآله كَانَ یقُولُ مَنْ كَانَ یؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْیوْمِ الآْخِرِ فَلَا یوَاخِینَّ كَافِراً وَ لَا یخَالِطَنَّ فَاجِراً وَ مَنْ آخَی كَافِراً أَوْ خَالَطَ فَاجِراً كَانَ كَافِراً فَاجِراً؛ (17) ... پیامبر اكرم صلی الله علیه وآله همواره می‌فرمود: هر كس به خدا و روز قیامت ایمان دارد، با هیچ كافری برادری نكند و با هیچ بدكاری رفت و آمد نداشته باشد، و هر كس با كافری برادری نماید و یا با بدكاری رفت و آمد داشته باشد، كافر بدكار خواهد بود.»

3. از ابن عباس نقل شده است كه گفته شد: «یا رَسُولَ اللَّهِ‌ای الْجُلَسَاءِ خَیرٌ قَالَ مَنْ ذَكَّرَكُمْ بِاللَّهِ رُؤْیتُهُ وَ زَادَكُمْ فِی عِلْمِكُمْ مَنْطِقُهُ وَ ذَكَّرَكُمْ بِالآْخِرَةِ عَمَلُه؛ (18) ‌ای پیامبر خدا! كدام یك از همنشیان بهترند؟ فرمود: كسی كه دیدن او شما را به یاد خدا بیندازد، سخن گفتن او بر دانش شما بیفزاید و عمل او شما را به یاد آخرت بیندازد.»

4. امام صادق علیه السلام نیز ملاكی دقیق ارائه می‌دهد؛ آنجا كه به یكی از یارانش می‌فرماید:

«مَنْ غَضِبَ عَلَیكَ مِنْ إِخْوَانِكَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ فَلَمْ یقُلْ فِیكَ شَرّاً فَاتَّخِذْهُ لِنَفْسِكَ صَدِیقاً؛ (19) هر كدام از برادرانت كه سه بار بر تو خشم گرفت، ولی در باره تو سخن بدی نگفت، او را به عنوان دوست برگزین!»

رعایت دو نكته در دوستی

در انتهای این بحث، با استمداد از دو روایت، دو ادب از آداب دوستی را ذكر می‌كنیم:

1. رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود: «إِذَا أَحَبَّ أَحَدُكُمْ صَاحِبَهُ أَوْ أَخَاهُ فَلْیعْلِمْهُ؛ (20) هنگامی كه یكی از شما، همنشین یا برادرش را دوست داشت، او را آگاه سازد!»

2. امام صادق علیه السلام فرمود: «لَا تُطْلِعْ صَدِیقَكَ مِنْ سِرِّكَ إِلَّا عَلَی مَا لَوِ اطَّلَعَ عَلَیهِ عَدُوُّكَ لَمْ یضُرَّكَ فَإِنَّ الصَّدِیقَ قَدْ یكُونُ عَدُوَّكَ یوْماً مَا؛ (21) دوستت را بر سرّت تنها به مقداری آگاه ساز كه اگر دشمنت بر آن آگاهی یابد، تو را ضرری نرساند؛ زیرا دوست گاهی به دشمن تبدیل می‌گردد.»

 

·پاورقــــــــــــــــــــی

 

1) معارج/ 11 - 14.

2) ر. ك: مریم / 39 «وَ أَنْذِرْهُمْ یوْمَ الْحَسْرَةِ إِذْ قُضِی الْأَمْرُ وَ هُمْ فی غَفْلَةٍ وَ هُمْ لا یؤْمِنُونَ»؛ «آنان را از روز حسرت بترسان، در آن هنگام كه همه چیز پایان می‌یابد؛ و آنها در غفلتند و ایمان نمی‌آورند.»

3) فرقان / 27 - 29.

4) مجمع البیان، ابو علی طبرسی، بیروت، دارالمعرفة، دوم، 1408 ه. ق، ج 7، صص 260 - 261.

5) زخرف / 67.

6) صافات / 50 - 57.

7) شعراء / 100 - 101.

8) مجمع البیان، ج 7، ص 305.

9) بحار الانوار، محمدباقر مجلسی، بیروت، مؤسسة الوفاء، دوم، 1403 ه. ق، ج 7، ص 180.

10) همان، ص 192.

11) همان، ص 197.

12) همان، ص 188.

13) همان، ص 197.

14) همان، ص 199.

15) همان، ص 191.

16) همان، ص 192.

17) همان، ص 197.

18) همان، ص 186.

19) همان، ص 173.

20) همان، ص 183.

21) همان، ص 177.

19 آبان 1394 | ارسال شده توسط: amin101 | دسته : مقالات تخصصی
برچسب ها:
مطالب مرتبط
تبلیغات


افزودن نظر:
نام:*
ايميل:
پررنگ کج خط دار خط دار در وسط | سمت چپ وسط سمت راست | قرار دادن شکلک قراردادن لینکقرار دادن لینک حفاظت شده انتخاب رنگ | پنهان کردن متن قراردادن نقل قول تبدیل نوشته ها به زبان روسی قراردادن Spoiler
کد امنيتی: *
انتظار 12 جنبش سایبری 313 منتظر پاتوق forawakening مهدی بیا مدرسه علمیه سیادت فاطمیه مقاومت تاریک

این سایت وابسته به هیچ ارگان و سازمانی نمیباشد و توسط منتظران حضرت قائم(عج)مدیریت می شود

کپی برداری از مطالب (به جز محصولات صوتی تصویری) در جهت نشر فرهنگ اسلامی بلامانع است

کپی برداری از قالب و لوگو انجمن منتظران مهدی (عج) شرعا حرام است


Design : Goldis Web[Located:iran]
والسلام علی من اتبع المهدی ارواحنا فدا

تحلیل آمار سایت و وبلاگ